Nieuwsartikel

Michèle Corthals, verbonden aan de Universiteit Antwerpen schreef een meer dan interessante doctoraatsstudie over ‘vrouwen in het verzet’. Een boeiende studie, uitgelegd door de schrijfster zelf, die wij u niet willen weerhouden.

De Belgische verzetsgeschiedenis is tot vandaag vooral mannengeschiedenis. Verzet wordt opgevat als een in essentie mannelijke activiteit waartoe vrouwen in het beste geval konden bijdragen, bijna per definitie in een ondergeschikte positie. Over het algemeen krijgen vrouwen in de verzetshistoriografie meer aandacht naarmate ze meer op mannen leken: op leiders die sleutelposities bekleedden binnen hun organisaties of op partizanen die vochten met wapens in de hand. Zelden wordt vertrokken vanuit de specifieke positie van vrouwen in 1940 en de toenmalige ideeën over de rol van vrouwen in de samenleving.

Nochtans gaf de visie van tijdsgenoten op de motieven, bezorgdheden en capaciteiten van mannen en vrouwen mee vorm aan verzet. Het feit dat vrouwen in 1940 niet erkend werden als volwaardige burgers en juridisch, politiek en sociaal ondergeschikt waren aan mannen is een belangrijke factor in het begrijpen van hun verzetsengagement. Vrouwen waren in 1940 bijvoorbeeld nog steeds uitgesloten van een aantal beroepen zoals het leger, politie of de diplomatie, hadden geen universeel stemrecht en konden binnen hun gezin niet zelfstandig beschikken over de financiële middelen.

Ze hadden bijgevolg minder toegang tot bepaalde kennis, ervaring, middelen en netwerken die van pas konden komen bij verzetsactiviteiten. Tenminste, indien we verzet situeren in de publieke, politieke en militaire sfeer – een opvatting die we in dit artikel zullen nuanceren. Niet hun sekse, maar wel hun gender – de verplichtingen en verwachtingen verbonden aan ‘vrouw-zijn’ en de indeling van de maatschappij die daarmee samenhangt – beïnvloedde de verzetsactiviteiten van vrouwen.

In deze lezing analyseert Michéle de visie van een specifieke groep tijdsgenoten op de rol van vrouwen in het verzet, namelijk de communistische clandestiene vrouwenpers. Mobiliseerde deze pers vrouwen voor de clandestiene strijd? Welke motivatie moest vrouwen aanzetten tot deelname aan verzet ? Welke rolmodellen werden hen aangereikt? Was er sprake van specifiek vrouwelijke verzetsactiviteiten? En tot slot: hoe verhield dit vrouwelijke verzetsmodel zich tot het traditionele vrouwbeeld in 1940.